Bewortelingsonderzoek
Wanneer wordt gesproken over wortelschade denken veel mensen direct aan grote bouwprojecten, funderingen of de aanleg van kabels en leidingen. In de praktijk ontstaat wortelschade echter ook regelmatig bij veel kleinere werkzaamheden.
De foto’s in dit artikel zijn daar een goed voorbeeld van.
Tijdens een recent bewortelingsonderzoek bij een volwassen eik werd een zware stabiliteitswortel blootgelegd. Daarbij bleek dat deze wortel als gevolg van eerdere graafwerkzaamheden ernstig was beschadigd. De wortel maakte onderdeel uit van het dragende wortelpakket van de boom, waardoor de schade direct van invloed was op de stabiliteitsfunctie van het wortelstelsel.
Opvallend hierbij was dat de schade niet was ontstaan tijdens een groot bouwproject. De beschadigingen waren het gevolg van werkzaamheden die zijn uitgevoerd tijdens de herinrichting van het terrein naar een landschappelijke tuin.
Juist dit soort situaties laat zien dat ook relatief beperkte werkzaamheden grote gevolgen kunnen hebben voor bomen wanneer vooraf onvoldoende inzicht bestaat in de ondergrondse situatie.
Het verborgen deel van een boom
Wat zich onder de grond bevindt, blijft vaak buiten beeld. Toch bevindt een groot deel van de boom zich juist daar.
Boomwortels vervullen verschillende functies. Fijne opnamewortels zorgen voor de opname van water en voedingsstoffen, terwijl zwaardere transport- en stabiliteitswortels zorgen voor het transport van water en reservestoffen en bijdragen aan de verankering van de boom in de bodem.
Voor de stabiliteit van een boom zijn met name de zogenaamde stabiliteitswortels van belang. Deze wortels vormen samen met de stamvoet het dragende fundament van de boom. Wanneer dergelijke wortels beschadigd raken, kan dit gevolgen hebben voor zowel de conditie als de stabiliteit van de boom.
Omdat wortels ondergronds groeien, wordt hun aanwezigheid vaak onderschat. Juist daardoor ontstaat schade regelmatig zonder dat men zich realiseert welke gevolgen dit op langere termijn kan hebben.
Wat laten de foto's van dit bewortelingsonderzoek zien?
Op de foto’s is zichtbaar dat de beschadiging zich bevindt op korte afstand van de stamvoet. Juist in deze zone bevinden zich vaak stabiliteitswortels die een belangrijke bijdrage leveren aan de mechanische verankering van de boom.
De blootgelegde wortel bevond zich binnen de minimale graafafstand zoals deze door boomtechnisch adviseurs, European Tree Technicians (ETT) en European Tree Workers (ETW) wordt gehanteerd bij werkzaamheden nabij bomen. De aangetroffen schade laat zien waarom deze richtafstand van belang is. Werkzaamheden binnen deze zone brengen een verhoogd risico met zich mee op beschadiging van het dragende wortelpakket, wat directe gevolgen kan hebben voor de stabiliteit van de boom.
Deze praktijksituatie onderstreept het belang van een zorgvuldige voorbereiding van werkzaamheden nabij bomen en laat zien waarom voorafgaand bewortelingsonderzoek of boomtechnisch advies noodzakelijk kan zijn om schade aan essentiële wortels te voorkomen.
Hoe ontstaat dit soort schade aan de boomwortels?
In veel gevallen wordt bij de voorbereiding van werkzaamheden vooral gekeken naar de ruimte boven de grond. Het wortelstelsel blijft daarbij vaak buiten beeld.
Dat is begrijpelijk, want wortels zijn niet zichtbaar zonder aanvullend onderzoek.
Toch kunnen werkzaamheden zoals:
- het aanbrengen van verhardingen;
- grondwerk;
- aanleg van paden;
- plaatsen van keerwanden;
- aanleg van borders;
- herinrichting van tuinen;
aanzienlijke gevolgen hebben voor het wortelstelsel van een boom.
Juist daarom is het belangrijk om vooraf inzicht te hebben in de ligging van belangrijke wortels.
Waarom een minimale graafafstand belangrijk is
Het Norminstituut Bomen heeft binnen het Handboek Bomen richtafstanden ontwikkeld voor werkzaamheden in de nabijheid van bomen. Deze zogenaamde minimale graafafstanden worden door boomtechnisch adviseurs, European Tree Technicians (ETT), European Tree Workers (ETW) en andere boomprofessionals gebruikt om schade aan belangrijke boomwortels zoveel mogelijk te voorkomen.
De minimale graafafstand geeft een indicatie van de zone rondom de stam waar zich een belangrijk deel van de stabiliteitswortels kan bevinden. Werkzaamheden binnen deze zone vergroten het risico op wortelschade en kunnen gevolgen hebben voor zowel de stabiliteit als de vitaliteit van een boom.
De minimale graafafstand vormt geen exacte begrenzing van het wortelstelsel. In de praktijk kunnen wortels zich verder uitstrekken of juist sterker ontwikkeld zijn aan één zijde van de boom, afhankelijk van onder andere de bodemopbouw, beschikbare groeiruimte en de groeigeschiedenis van de boom.
Daarom wordt deze afstand vooral gebruikt als eerste beoordelingskader bij werkzaamheden nabij bomen. De daadwerkelijke ligging van belangrijke wortels kan alleen worden vastgesteld door middel van aanvullend onderzoek, zoals een bewortelingsonderzoek of proefsleuvenonderzoek.
Meer informatie over minimale graafafstanden en werken rond bomen is beschikbaar via het Norminstituut Bomen.
De aangetroffen schade laat zien waarom werkzaamheden binnen de minimale graafafstand zoveel mogelijk moeten worden vermeden. Deze zone beschermt het dragende wortelpakket van de boom, waarin zich vaak essentiële stabiliteitswortels bevinden. Beschadiging van deze wortels kan directe gevolgen hebben voor de stabiliteit van de boom en op langere termijn leiden tot conditieverlies of veiligheidsrisico’s.
Een onderzoek naar bomen bij bouwprojecten en aanvullend bewortelingsonderzoek zijn juist bedoeld om dergelijke risico’s vooraf inzichtelijk te maken. Hierdoor kunnen werkzaamheden worden aangepast, verplaatst of op een alternatieve wijze worden uitgevoerd, zodat schade aan het wortelstelsel zoveel mogelijk wordt voorkomen.
Deze praktijksituatie onderstreept het belang van een zorgvuldige voorbereiding van werkzaamheden nabij bomen. Wat op het eerste gezicht een relatief beperkte ingreep lijkt, kan in de praktijk leiden tot aanzienlijke schade aan essentiële boomwortels. Door bomen al in de ontwerpfase mee te nemen en tijdig boomtechnisch advies in te winnen, kunnen knelpunten vroegtijdig worden gesignaleerd en alternatieven worden onderzocht. In veel gevallen maakt juist deze vroegtijdige afweging het verschil tussen duurzaam behoud van een boom en onherstelbare schade aan het wortelstelsel.
Boomtechnisch advies
Wanneer een stabiliteitswortel eenmaal is beschadigd, kan deze schade meestal niet meer worden hersteld. Daarom ligt de nadruk binnen boomtechnisch advies op het voorkomen van schade voordat werkzaamheden plaatsvinden.
Deze praktijksituatie laat zien waarom inzicht in het wortelstelsel van belang is. Door vooraf een bewortelingsonderzoek of (BEA) uit te voeren, kunnen risico’s tijdig worden vastgesteld en kunnen alternatieven in ontwerp of uitvoering worden onderzocht.
In veel gevallen kan hiermee worden voorkomen dat belangrijke wortels worden beschadigd en blijft duurzaam behoud van de boom mogelijk.
Met name bij werkzaamheden binnen de invloedssfeer van bomen verdient het aanbeveling om al in de ontwerpfase rekening te houden met de ondergrondse groeiplaats. Een relatief beperkte aanpassing van het ontwerp of de uitvoering kan soms voldoende zijn om schade aan essentiële wortels te voorkomen.
Waarom een bewortelingsonderzoek
De praktijk laat zien dat wortelschade niet alleen ontstaat bij grote bouwprojecten. Ook relatief beperkte werkzaamheden, zoals de herinrichting van een tuin of terrein, kunnen leiden tot beschadiging van belangrijke boomwortels.
De foto’s in dit artikel laten zien hoe omvangrijk stabiliteitswortels kunnen zijn en waarom werkzaamheden binnen de minimale graafafstand grote gevolgen kunnen hebben voor een boom.
Deze situatie onderstreept het belang van een zorgvuldige voorbereiding van werkzaamheden nabij bomen. Door vooraf inzicht te verkrijgen in de ondergrondse situatie, minimale graafafstanden te respecteren en waar nodig aanvullend onderzoek uit te voeren, kunnen veel problemen worden voorkomen.
In veel gevallen maakt juist deze vroegtijdige afweging het verschil tussen duurzaam behoud van een boom en onherstelbare schade aan het wortelstelsel. Heeft u een vraag of wilt u een offerte aanvragen neem dan gerust contact met ons op.